ลุยน้ำท่วมใต้ ระวังฉี่หนู มีไข้ใน 5 ถึง 14 วันรีบหาหมอ

น้ำลดแล้ว ของในบ้านยกกลับเข้าที่ ชีวิตกำลังจะกลับมาเป็นปกติ แล้วอีกราวหนึ่งสัปดาห์ต่อมา ไข้ก็ขึ้นสูง ปวดหัว และปวดน่องจนเดินลำบาก หลายคนคิดว่าเป็นไข้หวัดจากการตากฝนหลายวัน จึงซื้อยาลดไข้มากินแล้วนอนพัก แต่ไข้แบบนี้หลังลุยน้ำท่วมอาจเป็นโรคฉี่หนู ซึ่งยิ่งไปหาหมอช้า ก็ยิ่งเสี่ยงอาการหนัก

ปีนี้คนไทยป่วยด้วยโรคนี้ไม่น้อย นพ.มณเฑียร คณาสวัสดิ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค เปิดตัวเลขเมื่อปลายเดือนกันยายน ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม ถึง 23 กันยายน 2026 มีผู้ป่วยโรคฉี่หนูแล้ว 3,303 ราย และเสียชีวิต 46 ราย ตามข่าวของกรุงเทพธุรกิจ และฐานเศรษฐกิจ ตัวเลขนี้แปลว่าในผู้ป่วยทุก 100 คน มีคนเสียชีวิตราว 1.4 คน และตั้งแต่ต้นเดือนกรกฎาคม จำนวนผู้ป่วยแต่ละสัปดาห์ส่วนใหญ่สูงกว่าค่ากลางของ 5 ปีที่ผ่านมา

ฝนหนักภาคใต้ 7 ถึง 9 พ.ย. ทำให้ช่วงนี้ต้องระวังเป็นพิเศษ

สัปดาห์นี้เรื่องนี้ใกล้ตัวคนภาคใต้ขึ้นอีก ประกาศฉบับที่ 7 ของกรมอุตุนิยมวิทยา เตือนฝนตกหนักถึงหนักมากในภาคใต้วันที่ 7 ถึง 9 พฤศจิกายน และให้ระวังน้ำท่วมฉับพลัน น้ำล้นตลิ่ง และดินถล่ม โดยเฉพาะบ้านที่อยู่ใกล้ทางน้ำไหลผ่านเชิงเขาและที่ลุ่ม เมื่อน้ำท่วม คนต้องเดินลุยน้ำไปทำงาน ไปซื้อของ หรือขนของหนีน้ำ และน้ำที่ขังอยู่หลายวันคือที่ที่เชื้อโรคฉี่หนูอยู่

ระนอง ตรัง และนครศรีธรรมราช ซึ่งอยู่ในภาคใต้ เป็นสามในห้าจังหวัดที่อัตราป่วยสูงของปีนี้ ร่วมกับน่านและแม่ฮ่องสอน คนที่ป่วยมากที่สุดคือคนอายุ 60 ปีขึ้นไป รองลงมาคือคนอายุ 50 ถึง 59 ปี และ 40 ถึง 49 ปี ส่วนอาชีพที่ป่วยมากที่สุดคือเกษตรกร ซึ่งต้องลงนาลงสวนที่เปียกน้ำแทบทุกวันอยู่แล้ว

เชื้อมากับฉี่ของสัตว์ แล้วเข้าทางแผลและผิวที่แช่น้ำจนนุ่ม

โรคฉี่หนู หรือเลปโตสไปโรสิส (Leptospirosis) เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่ออกมากับปัสสาวะของสัตว์ที่ติดเชื้อ ไม่ได้มีแค่หนู แต่รวมถึงสุนัข วัว ควาย หมู แพะ และแกะ เมื่อฉี่ของสัตว์เหล่านี้ปนอยู่ในน้ำท่วมหรือดินโคลน เชื้อจะเข้าร่างกายคนได้ทางบาดแผล ทางผิวหนังที่แช่น้ำจนนุ่ม และทางเยื่อบุตา จมูก และปาก

ลองนึกถึงผิวที่ปลายนิ้วตอนแช่น้ำนาน ๆ จนเหี่ยวและนุ่ม ผิวแบบนั้นกันเชื้อได้น้อยกว่าผิวที่แห้ง การแช่น้ำนานราว 3 ชั่วโมงขึ้นไป หรือการมีแผลถลอกที่เท้าและขา จึงทำให้มีโอกาสติดเชื้อมากขึ้น แผลเล็ก ๆ ที่ไม่ได้สังเกต อย่างรอยเกาหรือรอยรองเท้ากัด ก็เป็นทางเข้าได้เหมือนกัน

ส่วนที่ทำให้โรคนี้อันตรายคือช่วงเวลารอ อาการมักเริ่มใน 5 ถึง 14 วันหลังสัมผัสเชื้อ และบางคนนานได้ถึง 30 วัน วันที่ไข้ขึ้น คนจำนวนมากจึงลืมไปแล้วว่าเคยลุยน้ำ

ป้องกันได้ตั้งแต่ก้าวแรกที่ลงน้ำ

ทางที่ดีที่สุดคือเลี่ยงการลุยน้ำหรือแช่น้ำเมื่อไม่จำเป็น ถ้าต้องลงน้ำจริง ๆ กรมควบคุมโรคแนะนำให้สวมรองเท้าบูท และปิดแผลด้วยพลาสเตอร์กันน้ำก่อนลง ถ้าไม่มีบูท ใช้ถุงพลาสติกที่สะอาดสวมคลุมเท้าและขาแทนได้ เมื่อขึ้นจากน้ำแล้ว ให้ล้างมือ ขา และตัวด้วยสบู่และน้ำสะอาดทันที ไม่ปล่อยให้ตัวเปียกน้ำท่วมทิ้งไว้

ที่บ้านก็ช่วยตัดทางของหนูได้ เก็บอาหารและน้ำดื่มในภาชนะที่ปิดมิดชิด และจัดการขยะไม่ให้หนูมาหากิน หลังน้ำลด ตอนทำความสะอาดบ้านหรือขนย้ายของที่จมน้ำ ให้ใส่รองเท้าบูทและถุงมือยาง เพราะดินโคลนที่ค้างอยู่ยังมีเชื้อได้ ถ้าอยู่ในศูนย์พักพิงแล้วมีอาการที่น่าสงสัย ให้แจ้งเจ้าหน้าที่สาธารณสุขประจำศูนย์

มีไข้หลังลุยน้ำ ให้ไปหาหมอและบอกว่าเคยลุยน้ำ

อาการที่ต้องสังเกตคือไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อโดยเฉพาะที่น่อง ต้นขา หรือหลัง และตาแดง บางคนมีคลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสียร่วมด้วย ถ้ามีอาการเหล่านี้หลังลุยน้ำหรือแช่น้ำ ให้รีบไปพบแพทย์และแจ้งแพทย์ว่าเคยสัมผัสน้ำท่วม เพราะข้อมูลนี้ช่วยให้หมอนึกถึงโรคฉี่หนูได้เร็วขึ้น ถ้าเริ่มหายใจหอบ หายใจลำบาก ตัวหรือตาเหลือง หรือปัสสาวะออกน้อยลง แปลว่าอาการเข้าขั้นวิกฤต ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ผู้ป่วยที่เสียชีวิตส่วนใหญ่ไปพบแพทย์ช้าเกินไป และการซื้อยามากินเองอาจทำให้อาการรุนแรงขึ้น เรื่องนี้รวมถึงยาป้องกันอย่างด็อกซีไซคลิน (Doxycycline) ซึ่งเป็นยาปฏิชีวนะที่หลายคนได้ยินว่ากินก่อนลุยน้ำได้ ยานี้ใช้ตามดุลยพินิจของแพทย์ เฉพาะกลุ่มเสี่ยงสูง เช่นคนที่ต้องแช่น้ำนาน อาสาสมัครช่วยน้ำท่วม และคนเก็บขยะหรือซากสัตว์หลังน้ำลด ประชาชนไม่ควรซื้อมากินเอง เพราะยาไม่ได้ป้องกันการติดเชื้อได้ทั้งหมด และหญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร เด็กอายุต่ำกว่า 8 ปี และคนที่แพ้ยาต้องให้แพทย์ประเมินก่อน ต่อให้กินยาแล้ว ถ้ามีไข้ก็ยังต้องไปหาหมอและแจ้งว่าเคยลุยน้ำ

ก่อนฝนหนักภาคใต้ในวันเสาร์ที่ 7 พฤศจิกายน มีสามอย่างที่ทำได้ตั้งแต่วันนี้ อย่างแรกคือเตรียมรองเท้าบูทหรือถุงพลาสติกสะอาด พลาสเตอร์กันน้ำ และสบู่ไว้ใกล้ประตู อย่างที่สองคือจดวันที่ตัวเองลุยน้ำไว้ในมือถือ ถ้ามีไข้ในอีก 5 ถึง 14 วัน จะได้แจ้งหมอได้ทันที อย่างที่สามคือบันทึกสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 ไว้ถามเรื่องโรคและการป้องกัน

แหล่งข้อมูล

• กรุงเทพธุรกิจ: อย่า ซื้อยาป้องกันโรคฉี่หนูกินเอง มีอาการรีบไปพบแพทย์ แจ้งประวัติสัมผัสน้ำ
• ฐานเศรษฐกิจ: เปิดวิธีสังเกต 5 อาการเตือนโรคไข้ฉี่หนู ภัยร้ายหน้าฝนและน้ำท่วมขัง
• ข่าวจริงประเทศไทย: เตือนช่วงปลายฝนต้นฤดูหนาวเฝ้าระวังป่วยด้วยโรคไข้ฉี่หนู
• กรมอุตุนิยมวิทยา: Variable weather in upper Thailand and heavy to very heavy rains in the South No. 7